}إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ {
«Албатта бу Қуръон энг тўғри йўлга ҳидоят қилур»

Бисмиллаҳир роҳманир роҳийм

الَّذِينَ ارْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ الْهُدَى
ўзларига ҳидоят йўли аниқ-равшан бўлгандан сўнг яна ортларига қайтиб кетган кимсалар


إِنَّ الَّذِينَ ارْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ الْهُدَى الشَّيْطَانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَأَمْلَى لَهُمْ ,52- ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لِلَّذِينَ كَرِهُوا مَا نَزَّلَ اللَّهُ سَنُطِيعُكُمْ فِي بَعْضِ الْأَمْرِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِسْرَارَهُمْ ,62- فَكَيْفَ إِذَا تَوَفَّتْهُمْ الْمَلَائِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَأَدْبَارَهُمْ ,72- ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ اتَّبَعُوا مَا أَسْخَطَ اللَّهَ وَكَرِهُوا رِضْوَانَهُ فَأَحْبَطَ أَعْمَالَهُمْ ,82-
- «Албатта ўзларига ҳидоят (йўли) аниқ-равшан бўлгандан сўнг яна ортларига (куфрга) қайтиб кетган кимсаларга (бу ишларини) шайтон чиройли қилиб кўрсатди ва улар учун (пуч орзу-хаёлларни) узун қилиб қўйди. Бунга (яъни куфрга қайтиб кетишларига) сабаб уларнинг Аллоҳ нозил қилган нарсани (Қуръонни) ёмон кўрган кимсаларга: «Биз айрим ишларда сизларга итоат этамиз» деганларидир. Ҳолбуки, Аллоҳ уларнинг яширган (сирлари)ни билур. Энди - фаришталар уларнинг юзлари ва орқаларига уриб, жонларини олар вақтида, (уларнинг ҳоллари) қандай бўлур. Бунга (яъни ўлим соатидаги бундай азобга) сабаб уларнинг Аллоҳни ғазаблантирган нарсага (яъни мунофиқлик йўлига) эргашиб, У Зотнинг ризосини (яъни мўминлар билан бирга кофирларга қарши жанг қилишни) ёмон кўрганларидир. Бас (Аллоҳ) уларнинг (қилган яхши) амалларини ҳам беҳуда кетказди».                                              [47:25-28]

Албатта Аллоҳ нозил қилган нарса билан ҳукм юритмайдиган ҳокимларга дўст бўлиш Исломдаги катта жиноятлардандир. Уларнинг  қилаётган гуноҳларига қарсак чалиш, улар олдида мунофиқлик қилиш имтиҳондан йиқилиш аломатларидандир. Уларга қилаётган зулмлари ва фисқларида итоат қилиш, уни ўзгартирмаслик, уларнинг мажлисларини инкор қилмаслик эса, бу золимларни Аллоҳ ҳаром қилган нарсаларни қилишга ва Аллоҳнинг бандаларига зарар етказишга журъатли қилиб қўяди.
Албатта Аллоҳ Субҳанаҳу Ҳақдир, Унинг сўзлари ҳам ҳақдир, У нозил қилган қонун халқларни ислоҳ қилади. Ундан бошқаси эса ботилдир, фасод қилса қиладики, ислоҳ қилмайди, ёмон қилса қиладики, асло яхши қилмайди.
Келинг бу очиқ-ойдин оятларни бир тадаббур қилиб кўрайлик:

  1. Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло ҳақиқат уларга равшан бўлгандан кейин орқаларига қайтиб кетган кишиларни огоҳлантирди. Уларни шайтонга бўйсунган ва унга эргашган кишилардан деб санади. Шайтон уларга ёмонликни зийнатлаб кўрсатди ва улар ўзлари билган ҳолларида уларни адаштирди.

إِنَّ الَّذِينَ ارْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمْ الْهُدَى الشَّيْطَانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَأَمْلَى لَهُمْ ,52-
- «Албатта ўзларига ҳидоят (йўли) аниқ-равшан бўлгандан сўнг яна ортларига (куфрга) қайтиб кетган кимсаларга (бу ишларини) шайтон чиройли қилиб кўрсатди ва улар учун (пуч орзу-хаёлларни) узун қилиб қўйди».                                                                                                                                                                                 [47:25]

  1. Аллоҳ Субҳанаҳу ва Таоло уларнинг бундай зулматга келиб қолишларининг сабабларини баён қилди.

ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لِلَّذِينَ كَرِهُوا مَا نَزَّلَ اللَّهُ سَنُطِيعُكُمْ فِي بَعْضِ الْأَمْرِ ,62-
- «Бунга (яъни куфрга қайтиб кетишларига) сабаб уларнинг Аллоҳ нозил қилган нарсани (Қуръонни) ёмон кўрган кимсаларга: «Биз айрим ишларда сизларга итоат этамиз» деганларидир».                                                                        [47:26]
Улар Аллоҳ нозил қилган нарсани ёмон кўрувчи кимсалар эмас, балки ёмон кўрувчи кимсаларга: «Биз сизларга итоат қиламиз» деган кимсалардир. Уларга: «Биз сизларга барча ишларда итоат қиламиз» деганлари йўқ, балки: «Сизларга айрим ишларда итоат қиламиз» дедилар. Шундай экан, энди Аллоҳ нозил қилган нарса билан ҳукм юритмайдиган, балки уни ёмон кўрадиган кимсаларнинг ҳоли қандай бўларкин?! Мусулмонлар ўлкаларидаги бузуқ ва бузғунчи ҳокимларнинг атрофидаги мунофиқлар қандай бўларкин? Улар ҳокимларга ҳамд айтиш билан машғуллар. Ҳатто ҳокимларнинг ўзларининг хаёлларига келмаган фазилатларни уларга тўқиб чиқарадилар. Одатда улар ҳокимларнинг бўлмағур ишларига қарсак чаладилар ва уларга барча ишда итоат қиладилар. Ҳокимни рози қилиш учун инсонларни ўлдирадилар. Инсонларнинг бўйниларига зўрлик билан миниб олган зўравонларнинг нафсларини қондириш учун бандаларнинг бойликларини тортиб оладилар ва фитналарни амалга оширишда, муқаддас нарсаларни оёқ-ости қилишда ҳокимларнинг қўллари ва оёқларига айланадилар. Аллоҳдан ҳам, Аллоҳнинг бандаларидан ҳам уялмайдилар. Улар кўзи кўр, қулоғи кар, ақлларини ишлатмайдиган кимсалардир.

  1. Аллоҳ Таоло уларни бу қилган ёмон ишларининг эвазига қаттиқ азоблашини баён қилди. Фаришталар қиёмат кунида уларнинг юзлари ва кетларига урадилар. Бу нарса уларнинг қаттиқ азобланишига далолат қилади. Чунки улар дунёда Аллоҳни ғазаблантирадиган барча нарсага тобеъ эдилар. Шунингдек, улар золимларга ҳам тобеъ эдилар ҳамда уларни на тил билан ва на қўл билан ўзгартирмасдилар. Аллоҳни ғазаблантирадиган нарсанинг ортидан борардилар. Аллоҳнинг ризосини эса, ёқтирмасдилар. Шунинг учун уларнинг амаллари ҳабата бўлади ва улар зиёнкорлардан бўладилар.

ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ اتَّبَعُوا مَا أَسْخَطَ اللَّهَ وَكَرِهُوا رِضْوَانَهُ ,82-
- «Бунга (яъни ўлим соатидаги бундай азобга) сабаб уларнинг Аллоҳни ғазаблантирган нарсага (яъни мунофиқлик йўлига) эргашиб, У Зотнинг ризосини (яъни мўминлар билан бирга кофирларга қарши жанг қилишни) ёмон кўрганларидир».                                                                         [47:28]

  1. Ақл эгалари, агар бу оятларни тадаббур қилиб кўрсалар, Аллоҳ нозил қилган нарса билан ҳукм юритмаётган ҳокимларга биргина ишда итоат қилиш, унинг устида азобланишга лойиқ бўладиган гуноҳ эканини тушуниб етадилар. Энди барча ишда уларга итоат қилиш қандай бўларкин? Уларнинг қилаётган зулмларига рози бўлиб, сукут сақлаб туришнинг ўзигина Аллоҳнинг ғазабига элтишга кифоя қилади. Пайғамбар (С.А.В) айтадилар: «Келгусида амирлар бўлади, бас сизлар уларни маъруфга буюрасизлар ва мункардан қайтарасизлар. Кимки маъруфга буюрса пок бўлади ва кимки мункардан қайтарса саломат бўлади. Лекин кимки рози бўлиб, эргашса пок ҳам, саломат ҳам бўлмайди».

Одамларнинг Аллоҳ нозил қилган нарса билан ҳукм юритмаётган ҳокимларга итоат қилишлари ўша золимларнинг зулмини янада ошириб юборади ва мункар, ҳалокатга олиб борувчи ишларни давом эттиришга уларни журъатлантиради ҳамда инсонларни таҳқирлашларини, менсимасликларини янада зиёда қилади. Фиръавн ўз қавмига шундай қилган эди:
فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ ,45-
- «Бас, у ўз қавмини тезлатган эди, улар унга итоат этдилар».                                                                                                                                                                      [43:54]
Мусулмонлар юртларидаги ҳокимларнинг Аллоҳнинг динига, Аллоҳнинг бандаларига ва Аллоҳнинг ерига тажовуз қилишга журъат қилишларига инсонларнинг ҳокимларнинг бу ишларига сукут қилишлари, уларга гуноҳ ишларда итоат қилишлари ҳамда уларни ўзгартирмаганликлари сабаб бўлмоқда. Шунинг учун улар мустамлакачи кофир давлатларга дўст бўлдилар ва Исро ва Меърож ерини яҳудийлар тортиб олишларига имкон бердилар. Яҳудийлар уларнинг кўз ўнгида Фаластинда хунрезликлар келтириб чиқармоқдалар. Улар эса, бунга эътибор қилмасдан ўз мансаб курсиларида томошабин бўлиб ўтирибдилар.
Мусулмонлар Аллоҳнинг оятларини тадаббур қилармиканлар? Золимларга итоат қилмасдан, балки уларни ўзгартиришга ҳаракат қилармиканлар? Тадаббур қилармиканлар ўзи?